Box 3-wijziging: is dit het einde van de Nederlandse renteanomalie?

Staatsobligatie levert meer op dan bankspaargeld: hoe kan dat?

Het klinkt bijna te gek om waar te zijn. Halverwege september 2026 levert een Nederlandse staatsobligatie met een looptijd van vijf jaar ongeveer 3,30% per jaar op. Een vijfjaars spaardeposito bij een grote Nederlandse bank komt hoogstens uit op ongeveer 2,50%.

Dat is een verschil van 0,80 procentpunt. Op €100.000 betekent dat, nog afgezien van het rente-op-rente-effect, een verschil van duizenden euro's over vijf jaar. Een opvallende renteanomalie, zeker omdat beide producten voor veel spaarders tot de categorie van relatief veilige beleggingen behoren.

Waarom accepteren Nederlanders kennelijk een lagere rente op hun spaargeld?

Sparen voelt veiliger dan het is

Een deel van het antwoord ligt waarschijnlijk bij onszelf. Nederlanders zijn fanatieke spaarders. We hebben gezamenlijk honderden miljarden euro's op bank- en spaarrekeningen staan, terwijl beleggen veel minder populair is.

Dat is begrijpelijk. Sparen voelt veilig, beleggen riskant. De bekende waarschuwing "Met beleggen kunt u uw inleg verliezen" helpt daar niet bepaald bij. En misschien speelt ook mee dat een Nederlandse staatsobligatie officieel onder het kopje 'beleggen' valt. Voor een spaarder kan dat psychologisch een wereld van verschil zijn.

Maar is die voorkeur voor sparen rationeel?

Sparen kent immers óók risico's. Je ziet weliswaar geen dagelijkse koersschommelingen, maar als de spaarrente achterblijft bij de inflatie, wordt je geld ieder jaar iets minder waard. Een staatsobligatie kent daarentegen wel koersrisico wanneer je vóór de einddatum verkoopt, maar wie een obligatie tot de einddatum aanhoudt, krijgt in beginsel de nominale waarde terug.

Het blijft daarom opmerkelijk dat een relatief veilige Nederlandse staatslening méér rente kan opleveren dan een vergelijkbaar langlopend bankproduct.

Het spook van fictief rendement

Een andere mogelijke verklaring voor de renteanomalie vinden we in box 3. In het stelsel dat de afgelopen jaren werd gehanteerd wordt spaargeld fiscaal veel gunstiger behandeld dan beleggingen. Voor 2026 rekent de Belastingdienst met een forfaitair rendement van 1,28% op banktegoeden, tegenover 6,00% op beleggingen en andere bezittingen, waaronder obligaties. Over dit rendement wordt vervolgens 36% belasting geheven.

Een obligatie kan dus weliswaar 3% rente opleveren, maar wordt fiscaal behandeld alsof het rendement veel hoger ligt. Voor een Nederlandse particulier maakt dat obligaties een stuk minder aantrekkelijk dan de rente op het eerste gezicht doet vermoeden. Het is dan ook niet zo vreemd dat sparen, ondanks de lagere rente, populair blijft.

Van fictief naar werkelijk

Daar komt nu dus verandering in. Het kabinet wil in de nabije toekomst volledig overstappen op een box 3-stelsel waarin het werkelijke rendement centraal staat.

Voor obligatiebeleggers betekent dat een belangrijke verandering: de fiscus gaat niet langer automatisch uit van een hoog forfaitair rendement, maar sluit veel meer aan bij het rendement dat daadwerkelijk wordt behaald. De fiscale prikkel om obligaties te mijden wordt daarmee kleiner.

Is dit dan het einde van de Nederlandse renteanomalie? Misschien. Als een vijfjarige staatsobligatie meer blijft opleveren dan een vijfjaarsdeposito, terwijl het fiscale verschil minder relevant wordt, wordt de keuze voor Nederlandse spaarders een stuk interessanter. Dan gaat het niet langer alleen om de vraag wat veilig voelt, maar om de vraag: welk product biedt het beste rendement voor het risico dat je bereid bent te nemen?