De Risk-regel van de wereldpolitiek

Als één speler te sterk wordt, slaan de anderen de handen ineen

Wie het geopolitieke nieuws van de laatste tijd volgt, ziet een opmerkelijk patroon. Rusland deelt militaire inrichtingen met Iran die kunnen worden gebruikt tegen Amerikaanse doelen. China en Rusland verdiepen hun samenwerking op economisch, militair en diplomatiek terrein. En zelfs China en India, jarenlang verwikkeld in een moeizame grens- en machtsstrijd, zoeken opnieuw toenadering.

Op het eerste gezicht lijken dit losse ontwikkelingen. Maar misschien is er een eenvoudigere verklaring: de wereld is bezig zichzelf opnieuw in balans te brengen.

Een les uit Risk

Het doet denken aan Risk, het bordspel dat voor veel mensen garant staat voor urenlange geopolitieke strijd aan de keukentafel. Een spel dat eindeloos kon duren.

Zodra één speler een dominante positie kreeg en dreigde te winnen, gebeurde steevast hetzelfde. De andere twee vergaten hun onderlinge ruzie en vormden tijdelijk een coalitie tegen de koploper. Was die eenmaal teruggedrongen, dan viel de coalitie weer uiteen. Vervolgens dreigde een andere speler te machtig te worden en herhaalde het spel zich.

Niemand hoefde dat af te spreken. Het was simpelweg rationeel.

En precies dat mechanisme zie je terug in de internationale politiek.

Van Hitler tot Mao

Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloten Groot-Brittannië en de Verenigde Staten een bondgenootschap met de Sovjet-Unie van Stalin om nazi-Duitsland te verslaan. Ideologisch stonden de westerse democratieën en de communistische Sovjet-Unie lijnrecht tegenover elkaar. Maar toen Duitsland de Sovjet-Unie binnenviel, ontstond een gemeenschappelijke bedreiging die zwaarder woog dan hun onderlinge verschillen.

Een generatie later gebeurde iets vergelijkbaars. De Verenigde Staten zochten in de jaren zeventig toenadering tot het communistische China van Mao. De historische ontmoeting tussen Nixon en Mao in 1972 was niet het begin van een vriendschap, maar onderdeel van een bredere strategie om de Sovjet-Unie in bedwang te houden.

Rivalen kunnen dus bondgenoten worden wanneer een derde speler te machtig dreigt te worden.

De automatische machtsbalans

In de internationale betrekkingen heet dit balancing: staten zoeken tegenwicht wanneer een andere macht te dominant wordt. Het bijzondere is dat daarvoor geen centraal gezag nodig is. Er hoeft geen wereldregering te bestaan die bepaalt wie met wie moet samenwerken.

De machtsverhoudingen zelf creëren de prikkel.

En misschien is dat wel een van de indrukwekkendste eigenschappen van geopolitiek. Landen kunnen elkaar wantrouwen, ideologisch verafschuwen of zelfs rechtstreeks bestrijden. Maar zodra één macht te dominant dreigt te worden, ontstaat er een tegengestelde beweging.

Zoals bij Risk.

De ene coalitie is nauwelijks opgebroken, of de volgende dient zich alweer aan.

Niet omdat de spelers vrienden zijn geworden, maar omdat niemand wil dat één speler het bord overneemt.